Chuyên đề Khoa học và Công nghệ
 
 Kỹ thuật nuôi ong

Chuyên đề 5 năm 2013: Kỹ thuật nuôi ong

Lê Hữu Thuận - Trưởng phòng Tư liệu thực hiện

PHẦN I

1. Đặc tính của đàn ong nuôi

5.1

Theo đánh giá của nhiều hộ nuôi ong, để phát triển hiệu quả mô hình này trước hết cần có sự am hiểu về đặc tính của loài ong bởi vì “nuôi ong cũng như chăm sóc trẻ con”. Đời sống đàn ong có tổ chức rất khoa học bao gồm: 1 ong Chúa (ong Mẹ), ong Đực và ong Thợ. Ong chúa là cá thể duy nhất có khả năng sinh sản để duy trì bầy đàn và điều tiết hoạt động của đàn ong. Đàn ong phát triển tốt hay không phụ thuộc vào chất lượng Chúa. Ong Đực làm nhiệm vụ duy nhất là giao phối với ong Chúa. Ong Thợ làm mọi nhiệm vụ trong đàn, có cấu tạo cơ thể thích hợp với việc nuôi ấu trùng, thu mật và phấn hoa. Am hiểu sâu sắc đời sống, tổ chức của đàn ong sẽ tạo điều kiện cho việc nuôi ong hiệu quả.

Nuôi ong được xem là một nghề đòi hỏi sự khéo léo, dày công chăm bẵm như trẻ nhỏ nhưng cũng không phải là quá khó khăn nếu người làm nghề thực sự ham thích học hỏi và cần nhất là sự cần mẫn như chính loài ong. Không chỉ am hiểu đặc tính của loài ong, người nuôi ong cũng cần phải có sự am hiểu về các loài hoa, mùa hoa nở, mùa con ong đi lấy mật, biết cách luân chuyển đàn ong tìm kiếm những nơi  có nguồn mật hoa dồi dào.

Bác Vũ Đình Khôi, thôn Luộc Giới, xã Tân Hiệp, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang – người đã có thâm niên gần 40 năm gắn bó với nghề nuôi ong cho biết: “Nuôi ong không tốn thời gian chăm sóc nhưng lại đòi hỏi sự khéo léo, cẩn thận. Người nuôi ong cũng phải cần mẫn như con ong. Từ Tết Nguyên đán cho đến tháng 4 âm lịch là mùa ong Mật. Để ong lấy được nhiều mật, nhà tôi phải di chuyển đàn ong 5-7 lần/năm đến một số vườn cây ăn quả trong huyện. Việc di chuyển thường tiến hành vào ban đêm khi đàn ong đang ngủ để tránh tình trạng phân tán đàn do bị thay đổi địa điểm nuôi đột ngột”.

Điều kiện thiên nhiên, khí hậu có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả nuôi ong. Bởi vậy việc nuôi ong cần dựa trên sự khảo sát, tìm hiểu tình hình thời tiết, khí hậu của mỗi vùng miền và mỗi thời kỳ.

 5.2

“Những năm mưa thuận gió hòa, nhân dân làm ăn vui vẻ, thóc lúa được mùa, cây hoa trái năng suất thì hiệu quả nuôi ong sẽ đạt cao. Còn ngược lại những năm thiên nhiên khắc nghiệt, hoa trái kém thì ngành nuôi ong sẽ gặp khó khăn”, bác Nguyễn Văn Cường, thôn Đồng Tâm, Tân Hiệp, Yên Thế, Bắc Giang Cường – người cũng đã hơn 30 năm làm nghề nuôi ong lấy mật chia sẻ.

Trong quy trình, kỹ thuật nuôi ong, hai vấn đề cần đặc biệt quan tâm là chọn giống ong và kỹ thuật chăm sóc, phòng chữa các loại bệnh cho ong.

2. Kỹ thuật chọn giống ong

Việc chọn giống ong ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất mật: giống tốt, con Chúa đẻ khỏe thì cho năng suất mật cao. Người tạo giống phải có kỹ năng chọn những đàn ong có các đặc tính mong muốn. Sau đó, để đạt được thành công cao nhất, họ phải cho ong Đực chọn từ đàn bố giao phối với ong Chúa tơ tạo từ đàn mẹ. Theo kinh nghiệm và nghiên cứu của các chuyên gia, việc lựa chọn ong làm giống dựa trên 5 đặc tính cơ bản:

- Đặc tính hung dữ

- Sản lượng mật

- Tình trạng ấu trùng

- Dịch bệnh

- Khả năng dọn vệ sinh trong tổ

3. Chuẩn bị dụng cụ

- Thùng nuôi ong: để nuôi ong người ta dùng các kiểu thùng gỗ thông dụng tự chế theo cách riêng, nhưng hiện nay là kiểu thùng langtros, có hai cửa sổ để đóng mở, phía trên có nắp đậy để chống mưa nắng. Cửa ra vào của ong phải to và rộng để không ảnh hưởng đến quá trình tạo bầy đàn của ong.

Thùng nuôi ong được xem như ngôi nhà chung của đàn ong. Có thùng nuôi ong tốt thì việc nuôi ong sẽ hiệu quả. Tùy vào điều kiện của từng vùng có thể xây dựng thùng nuôi ong phù hợp. Ở miền núi người ta dùng thân cây tròn rỗng ruột để làm thùng nuôi ong, gọi là bộng ong. Cách làm bộng để nuôi Ong có mặt tốt là duy trì được sự thân thiện của đàn ong với môi trường tự nhiên, nhưng lại gặp khó khăn nếu tổ chức sản xuất lớn. Tốt nhất là nuôi ong trong thùng cải tiến với khung cầu di động, tiện dụng cho người nuôi ong và cho năng suất mật cao.

- Khung cầu: phía bên trong thùng ong là các cầu ong hay gọi là khung cầu (kèo) có thể tháo ra mở vào để lấy mật, trên khung cầu này ta sẽ đặt vào bánh tổ để cho ong xây tổ. Nuôi ong bằng khung cầu di động là dụng cụ để khai thác mật thuận tiện nhất, cho năng suất mật cao.

- Các dụng cụ khác: dụng cụ để khai thác mật thuận tiện nhất, cho năng suất mật cao.


 

PHẦN II

 

1. Chọn địa điểm đặt đàn ong

Nguồn thức ăn chính của ong là mật của các loài hoa. Bởi vậy việc lựa chọn địa điểm đặt đàn ong cần phải dựa trên đặc điểm này.

Theo kinh nghiệm, địa điểm đặt đàn ong cần:

- Gần nguồn mật phấn hoa.

- Không phun thuốc sâu, hóa chất.

- Không có dịch bệnh, ít hoặc không có ong rừng, chim thú hại.

- Địa hình thoáng mát, yên tĩnh, không gần đường giao thông, nhà máy đường, nhà máy hóa chất, nhà máy chế biến hoa quả và không có hồ lớn bao quanh…

5.3

Về cách đặt thùng ong, nên kê cao 25 – 30cm so với mặt đất, thùng nọ cách thùng kia ít nhất 1m, cửa ra vào đặt các hướng khác nhau, chọn nơi khô ráo, thoáng mát như dưới hiên nhà, cạnh gốc cây. Không nên đặt đàn ong trên sân gạch, nền xi măng, nơi quá ẩm ướt hoặc gần chuồng gia súc, gia cầm.

2. Kỹ thuật chia đàn tự nhiên

Do gần nguồn phấn hoa dồi dào, đàn ong phát triển mạnh. Ngôi nhà của đàn ong trở nên đông đúc, chật chội thì đàn Ong sẽ chia đàn tự nhiên làm mất ong và giảm năng suất mật. Vì vậy khi đàn ong phát triển mạnh, người nuôi ong nên chủ động chia và nhân đàn.

Ở miền Bắc, ong thường chia đàn vào tháng 3 – 4, một số ít chia vào tháng 10 – 11. Ở miền Nam, ong thường chia đàn vào tháng 10 – 11 và tháng 2 – 4 (đầu và giữa vụ mật).

  1. Cách xử lý chia đàn tự nhiên

- Trong trường hợp đàn ong ít quân: khắc phục việc chia đàn bằng cách thay ong Chúa cũ bằng ong Chúa mới vào lúc nguồn hoa phong phú, cho thêm tầng chân, quay mật hoặc chuyển cầu mật cho đàn khác, nới rộng khoảng cách cầu và bỏ vật chống rét ra ngoài, vặt các mũ chúa và cắt bỏ lỗ tổ ong Đực.

- Trong trường hợp đàn ong mạnh thì chủ động chia đàn: cần cho ăn đủ, chọn những mũ chúa thẳng dài ở vị trí trống như ở 2 góc và dưới bánh tổ để sử dụng sau khi ong chia đàn mới.

- Đàn ong chia đàn tự nhiên thường ăn no mật và phần đông ong Thợ trẻ đang độ tuổi tiết sáp, xây tầng nhanh, nên ngay sau khi ổn định có thể cho đàn ong đó xây tầng chân. Đàn ong gốc chỉ giữ lại 1 mũ ong Chúa tốt nhất để thay Chúa còn lại cắt bỏ tất cả các mũ chúa đi.

5.4

Kỹ thuật chia đàn đòi hỏi sự quan sát, chăm sóc cẩn thận để tạo đàn ong hợp lý về tổ chức và số lượng đàn ong.

3. Phương pháp nhập đàn ong, cầu ong

Nhập ong Thợ từ đàn này sang đàn khác nhằm:

- Điều chỉnh thế ong cho đồng đều.

- Xử lý các trường hợp: bốc bay, mất chúa, tăng lực lượng xây bánh tổ.

- Thao tác nhập đàn ong cần nhẹ nhàng để tránh ong đánh nhau gây tình trạng mất ổn định trong đàn ong và những đàn xung quanh.

a. Các nguyên tắc nhập đàn ong, cầu ong

- Nhập vào buổi tối.

- Nhập đàn ong không có Chúa vào đàn ong có Chúa.

- Nhập đàn ong yếu vào đàn ong mạnh.

b.Các cách nhập ong

- Nhập gián tiếp (ngoài ván ngăn):

  • · Khử hoặc tách Chúa ở đàn bị nhập trước 6 giờ.
  • · Đến tối nhấc các cầu định nhập đặt ngoài ván ngăn của đàn ong được nhập.
  • · Sáng hôm sau nhấc ván ngăn ra ngoài và ổn định cầu mới nhập vào.

- Nhập trực tiếp (trong ván ngăn): buổi chiều, tách ván ngăn ra xa, đến tối đặt nhẹ cầu nhập vào hoặc thổi nhẹ cho ong già bay khỏi tổ, còn lại toàn ong non.


 

PHẦN III

 

1. Phương pháp chia đàn ong

Chia đàn nhân tạo nhằm giảm sự chia đàn tự nhiên và tăng số đàn. Có mấy phương pháp chia như sau:

a. Chia đàn song song

- Sau khi chuẩn bị được ong Chúa, mũ Chúa, dùng một thùng mới có màu sơn giống với màu thùng cũ của đàn ong định chia.

- Chia đều số cầu, quân nhộng, ấu trùng và thức ăn ra làm đôi, đặt 2 đàn liền nhau.

- Để 2 đàn cách đều vị trí đàn cũ 20 – 30cm. Nếu đàn ong vào nhiều hơn thì nhích xa vị trí cũ, đàn nào vào ít thì nhích gần lại. Dần dần tách 2 đàn ra xa nhau, quay cửa tổ ra 2 hướng.

Cách chia này có ưu điểm là hai đàn được chia đều, phát triển nhanh, không phải mang ong đi, tiện kiểm tra, chăm sóc.

b. Chia dời chỗ

Mang thùng mới đến gần đàn cơ bản, tách ra 2 – 3 cầu, chèn lại, rồi chuyển đi cách đó 1km, thường mang ong Chúa đã đẻ đi. Nên tiến hành trước vụ mật 40 ngày.

c. Tách cầu ghép thành đàn mới

Khi sắp tới vụ mật, có một số đàn ong mạnh muốn chia đàn tự nhiên, nếu không chia ong sẽ tự chia đàn hoặc đi làm kém. Cần lấy từ các đàn mạnh, mỗi đàn một cầu  nhộng và quân để tách ra hình thành đàn mới, vừa chống chia đàn, vừa tăng sản lượng mật, tăng được số lượng đàn. Ngày đầu chỉ nên lấy 1 cầu, ngày sau lấy 1 cầu của đàn khác và hôm sau lấy thêm 1 cầu của đàn thứ 3. Nếu ong Chúa đẻ, đàn ghép sẽ phát triển nhanh.

2. Phòng chữa bệnh cho ong

Các loại bệnh trên ong phổ biến nhất là: bệnh thối ấu trùng, ấu trùng túi và bệnh ỉa chảy. Trong quá trình chăm sóc, phát hiện và chữa trị kịp thời các loại bệnh cho ong rất quan trọng, ảnh hưởng đến năng suất lấy mật.

Chia sẻ kinh nghiệm trong việc phòng chữa các bệnh cho ong, bác Cường cho biết: “Đàn ong khỏe, điều kiện chăm sóc chu đáo, không để nó đói kém, thưa cầu thì sẽ ít bệnh tật. Ong cũng giống như con người nếu không được chăm sóc, nuôi dưỡng tốt dễ mắc các loại bệnh tật. Khi mắc bệnh thối ấu trùng nặng thì không nên để đông cầu quân và kết hợp dùng các loại thuốc chứ không nên dùng duy nhất kháng sinh. Khi chữa bằng kháng sinh thì cho thêm thuốc bổ để hỗ trợ những con khỏe phục vụ cho đàn ong. Và phương pháp hiệu quả hơn là thay Chúa trong thời kỳ ong bệnh sẽ khắc phục nhanh chóng. Mình làm Chúa chủ định trước sau đó thay cho mỗi đàn ong mắc bệnh”.

3. Phương pháp chống nóng, chống rét cho ong

Yêu cầu nhiệt độ trong đàn ong từ 33 – 35 độ C, độ ẩm từ 60 – 80%.

a. Chống nóng cho ong

Không để đàn ong ở ngoài nắng, không đặt cửa về hướng tây, không để đàn ong chật chội.

Đặt máng có nước trong thùng ong vào những ngày nóng bức. Bác Khôi chia sẻ: “Thời tiết nắng thì chọn những nơi bóng râm mát đặt đàn ong. Khi nhiệt độ ngoài trời cao (tháng 5, 6) thì có thể dùng vải ướt để lên thùng hoặc đổ nước lạnh dưới đáy thùng”.

b. Chống rét, khô hanh cho ong

Điều chỉnh đàn ong trước mùa rét để có thế đàn đông đều, nên kết thúc nhân giống trước 30/11 để có thời gian nâng thế đàn tốt qua mùa đông.

Cho ăn đầy đủ đến khi có mật vít nắp, nếu thiếu phấn kéo dài phải cho ăn bổ sung.

5.4

Đặt các tổ ong tại nơi mát để tránh nóng.

Dùng rơm, lá chuối khô… làm vật chống rét để ở ngoài ván ngăn hoặc bên trên xà cầu.

Bịt kín các khe hở của thùng ong, không để cửa tổ quay về hướng Bắc.

Nếu khô hanh quá cho uống nước pha ít muối với tỷ lệ 9/1000.

4. Các vấn đề cần chuẩn bị cho đàn ong vào vụ mật

Mùa hoa nở, cây trái đơm chồi, nảy lộc là mùa con ong đi lấy mật, mùa cho năng suất hiệu quả cao nhất của những người nuôi ong. Bởi vậy việc chuẩn bị đàn ong trước vụ mật là rất cần thiết.

Kết hợp giữa phương pháp dân gian và kỹ thuật khoa học, kinh nghiệm từng vùng, mỗi hộ nuôi ong có những bí quyết riêng để chuẩn bị nguồn lực, điều kiện cho vụ mật. Nghề nuôi ong có những điểm khá đặc biệt. Các hộ nuôi ong không có sự cạnh tranh mà trái lại luôn tương trợ, giúp đỡ nhau. Đặc biệt vào vụ mật, họ có thể lập hội di chuyển đàn ong tới những vùng nhiều hoa để cùng khai thác mật. Đây cũng là nét độc đáo thể hiện thú chơi tao nhã, tinh thần đoàn kết của các hộ nuôi ong.

 5.6

Với kinh nghiệm hàng chục năm trong nghề, bác Vũ Đình Khôi và bác Nguyễn Văn Cường chia sẻ những bí quyết khi chuẩn bị vào vụ mật: Nuôi ong kết hợp với trồng cây cảnh và chim cảnh.

Kết hợp nuôi ong với trồng cây cảnh.

Tận dụng ưu thế địa hình, khí hậu, nhiều hộ nông dân nuôi ong kết hợp trồng cây cảnh, chim cảnh để gia tăng thu nhập. Đây cũng là hình thức kết hợp có sự bổ trợ, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Theo kinh nghiệm của nhiều hộ nông dân, cây cảnh và chim cảnh có thể tìm kiếm trên rừng mỗi khi di chuyển đàn ong đi lấy mật.

Bác Khôi tâm sự: “Tận dụng lợi thế đất vườn vải thiều rộng, 6 năm trước tôi lặn lội vào rừng để tìm cây cảnh; đồng thời mua thêm cây phôi của người dân trong vùng để mang về nhà trồng. Tích tiểu thành đại, giờ đây khu vườn của gia đình tôi cũng có khoảng vài trăm cây cảnh khác nhau, trong đó chủ yếu là cây lộc vừng, sanh, si, sung, mai chiếu thuỷ… Bằng kinh nghiệm học hỏi được từ bạn bè và qua sách báo, hằng ngày tôi cố gắng áp dụng vào uốn, tỉa cây cảnh theo các thế: long, ly, quy, phượng”.

Với nghề nuôi ong kết hợp trồng cây cảnh, rất nhiều hộ gia đình đã vươn lên thoát nghèo và làm giàu. Thu nhập từ nghề Ong của gia đình bác Vũ Đình Khôi và bác Nguyễn Văn Cường lên tới hàng trăm triệu đồng/năm, cao hơn so với làm nghề nông thuần túy. Đến thăm gia đình hai bác ở huyện miền núi Yên Thế, Bắc Giang, chúng tôi nhận thấy sự khang trang, đầy đủ từ cuộc sống vật chất đến đời sống tinh thần không kém gì các gia đình dưới xuôi, đặc biệt con cái được học hành đầy đủ, đỗ đạt cao.

Song cũng như bất kỳ ngành nghề nào khác, ngoài sự am

hiểu về đặc tính và kỹ thuật nuôi, để thành công với nghề nuôi ong đòi hỏi người làm nghề cần có niềm đam mê và trên hết là cái tâm với nghề. Lắng nghe tâm sự của những người đã nửa đời gắn bó với nghề nuôi ong, bạn sẽ hiểu được giá trị của từng giọt mật. Mỗi giọt mật ong không chỉ là sự kết tinh những gì tinh túy nhất của thiên nhiên, tạo hóa mà trong đó còn thấm đẫm những giọt mồ hôi lao động và trên hết là sự ấm nồng của tình người, tình đời.


 

ONG BỐC BAY

VÀ CÁCH PHÒNG CHỐNG

 

Nuôi ong lấy mật ngày nay rất phổ biến ở các vùng trên cả nước, con ong cho năng suất cao và mật ong bán rất được giá, các hộ đói nghèo nhờ nuôi ong Mật mà trở nên khấm khá hơn.

1. Ong bốc bay

Ong bốc bay là hiện tượng ong Chúa và cả đàn ong bỏ tổ ra đi tìm nơi ở mới. Bốc bay là bản năng của loài ong nhiệt đới khi bị đe dọa cuộc sống.

Như vậy, hiện tượng ong bốc bay là bản tính đã được hình thành trong quá trình hoạt động của loài ong để bảo tồn nòi giống. Đây là hiện tượng có lợi đối với loài ong, nhưng đối với người nuôi ong, ong bốc bay lại có hại, vì làm giảm số lượng đàn ong trong vườn, dẫn đến làm giảm sản lượng mật, giảm thu nhập của người nuôi ong. Ngoài ra, đàn ong bốc bay sẽ kích thích đàn khác bay theo, làm trại ong mất ổn định, khác với hiện tượng ong chia đàn tự nhiên thường xảy ra ở đầu vụ mật, khi nguồn thức ăn phong phú vào tháng 3 tháng 4 hoặc tháng 10 tháng 11 thì ong bốc bay lại xảy ra lúc nguồn hoa khan hiếm, thời tiết không thuận lợi từ tháng 7 đến tháng 9 và từ tháng 11 đến tháng 12. Cùng là hiện tượng ong bỏ tổ bay đi nơi ở mới, nhưng ở ong bốc bay thì ong Chúa và toàn bộ bầy ong bay đi, còn đối với hiện tượng ong chia đàn thì chỉ có ong Chúa và ½ đàn ong bỏ tổ đi đến nơi ở mới.

 

2. Nguyên nhân ong bốc bay

Có 7 nguyên nhân chính:

Nguyên nhân thứ nhất là do ong bị đói và trong tổ không có mật, không phấn và không có ấu trùng, do ong Chúa không đủ thức ăn đã ngừng đẻ. Đàn ong chỉ ổn định khi trong tổ có đủ thức ăn dự trữ, có các thế hệ con nối tiếp nhau ra đời. Khi thiếu thức ăn ong Thợ giảm khẩu phần thức ăn nuôi ong Chúa, ong Chúa ngừng đẻ, trong đàn ong có hiện tượng “3 không”, đó là không mật, không phấn và không con. Đó là điều kiện để ong không bị ràng buộc, luyến tiếc tổ, dễ bốc bay. Ong cũng bốc bay sau thời kỳ mưa kéo dài, ong không lấy được mật, người nuôi ong không cho ong ăn kịp thời để bổ sung nguồn thức ăn bị thiếu.

Thứ hai là do ong bị bệnh về ấu trùng trong đó, đặc biệt là thối ấu trùng châu Âu hay còn gọi là bệnh thối ấu trùng cỡ nhỏ, đặc tính của bệnh này là khi chấn động, ví dụ bà con ở đàn ong sẽ kiểm tra, sau đó ong sẽ bỏ tổ bốc bay. Trong tự nhiên khi ong bị bệnh thì thường bốc bay để lại mầm bệnh ở nơi ở cũ. Khi bay, ong bay với vận tốc cao và nhanh ký sinh trên ong bị rơi rụng, đó là phản ứng chống bệnh của đàn ong. Vì vậy nuôi ong thùng, khi ong bị mắc các bệnh về ấu trùng, đặc biệt là bệnh thối ấu trùng châu Âu, ấu trùng chết nhiều, ong không dọn vệ sinh nổi, môi trường bị ô nhiễm, hôi thối, đàn ong rất dễ bốc bay.

Nguyên nhân thứ ba là do ong bị kẻ thù uy hiếp, đàn ong có rất nhiều kẻ thù, trong đó có sâu ăn sáp, có các loại ong lớn ăn thịt, các loại kiến là những kẻ thù nguy hiểm nhất. Khi bị sâu ăn sáp đàn ong cũng rất dễ bốc bay, vì khi bị sâu phá hại, sâu sẽ thải phân vào đáy lổ tổ của nhộng làm cho con nhộng bị chết, kéo lên có thể nhìn thấy những vết phân sâu màu nâu, bám vào cuối bụng của con nhộng. Sâu ăn sáp còn làm hôi tổ của ong, ong không muốn ở và muốn bỏ tổ ra đi. Bên cạnh đó cũng phải kể đến nguyên nhân là do sự uy hiếp của ong rừng, như ong Vò Vẻ, Bò Lổ, các loại ong Vàng, các loại ong này thường bắt ong Mật để ăn thịt khi mà nguồn thức ăn của chúng trong tự nhiên bị khan hiếm. Các loại ong rừng có thể tấn công ong tận cửa tổ, thậm chí chui thẳng vào trong đàn ong, nếu như có khe hở hoặc là do thùng ong bị mỏng, chúng sẽ cắn ra để chui vào bắt ong. Với những đàn ong yếu, thưa quân không có khả năng chống đỡ lại ong rừng, sẽ bị ong rừng uy hiếp, gây ra bốc bay của đàn ong. Kiến là một trong những kẻ thù nguy hiểm nhất của đàn ong, vì các loại Kiến Bóng, Kiến Đen, Kiến Đỏ khi tấn công đàn ong, chúng ăn cả ong trưởng thành, ăn trứng, ấu trùng, nhộng và cả mật phấn dự trữ của đàn ong, khi bị kiến tấn công ít, ong trở nên hung dữ, nếu bị tấn công mạnh, chống đỡ không được ong sẽ bỏ tổ, bốc bay.

Nguyên nhân thứ tư là do sự sai sót của người nuôi ong như để ong ở nơi quá nóng vào mùa hè, nơi quá lạnh vào mùa đông làm cho ấu trùng bị chết lạnh, để ong ở những nơi thường xuyên có khói bếp thả ra và ở gần nơi có các chất độc ví dụ như bình phun thuốc trừ sâu, ở nơi gần những lò vôi, lò gạch, ở những nơi có trâu bò, người xe máy thường xuyên qua lại gây chấn động làm ong bốc bay. Ong cũng có thể bốc bay do bà con kiểm tra ong quá nhiều, nhất là vào mùa khan hiếm thức ăn lấy nhiều cầu ong để viện cho các đàn khác hoặc khi kiểm tra, thu mật để cầu con phơi nắng chết ấu trùng.

Nguyên nhân thứ năm là do ong bị cắp mật, vào mùa khan hiếm thức ăn, khi đàn ong mạnh hay đàn ong đông quân hơn thường đến tấn công những đàn ong ít quân, dẫn đến đàn ong ít quân vừa mất thức ăn vừa bị uy hiếp bỏ tổ bốc bay.

Nguyên nhân thứ sáu là do bị kích thích bởi đàn ong bay khác, tức là khi bà con nuôi ong mà để các đàn ong ở gần nhau vào mùa khan hiếm thức ăn, có những đàn ong bốc bay và có những đàn ong không có biểu hiện bốc bay, nhưng khi thấy đàn bên cạnh báo động, thì đàn ong tuy có đầy đủ thức ăn, có chứa ấu trùng nhộng, nhưng vẫn báo động để bốc bay.

Ngoài những nguyên nhân trên, ong bốc bay còn do đặc tính di cư thay đổi chỗ ở, khi trời bắt đầu hanh khô, ong ở các hang đá, gốc cây vùng cao, giá rét bốc bay chuyển về vùng thấp ấm áp hơn. Đàn ong nuôi cũng chịu ảnh hưởng của tập tính di cư đó.

3. Cách phòng chống

Nhận biết ong bốc bay:

Khi nhìn bên ngoài sẽ thấy hiện tượng ong ít hoặc không đi làm. Mở đàn ong ra, bà con sẽ thấy ong thưa quân, màu của ong đen và nếu nhìn được ong Chúa, ta thấy ong Chúa nhỏ lại do thức ăn ít và nữa là không được ăn để chuẩn bị cho chuyến bay. So với ong chia đàn tự nhiên cũng có hiện tượng như vậy tức là ở phía bên ngoài của đàn ong chia đàn tự nhiên là thấy ít ong đi làm hơn, nhưng khi mở đàn ong ra thì ở trong đàn ong chia đàn tự nhiên đông quân hơn và màu sắc của ong là sáng hơn.

Bằng cách theo dõi hoạt động của đàn ong, bà con có thể phát hiện được ong bốc bay, vào buổi sáng ong đi làm kém, có rất ít hoặc không có ong mang phấn về tổ. Trong khi đó ở các đàn khác ong vẫn đi làm tấp nập, mang phấn và lấy mật về. Mở thùng kiểm tra bên trong thấy hiện tượng “3 không” đó là không mật, không phấn và không con. Bà con có thể so sánh bánh tổ của đàn ong bốc bay với bánh tổ của một đàn ong bình thường.

Khi sắp sửa bay, ong sẽ bỏ bánh tổ và bám vào thành thùng, ván ngăn và gọi là hiện tượng ong treo. Ở phần ong chia đàn tự nhiên, chúng ta cũng thấy có hiện tượng ong treo, nhưng những ong mà không có kế hoạch đi theo đàn chia, thì vẫn bám vào bánh tổ để chăm sóc nuôi dưỡng cho ấu trùng, nhưng ở ong bốc bay, bà con sẽ thấy hiện tượng tất cả các con ong đều bỏ bánh tổ và bám vào thành thùng vách ngăn, để chuẩn bị cho chuyến bay.

Mở thùng ong kiểm tra bà con cũng sẽ thấy hiện tượng, ong trưởng thành không bám cầu mà đậu vào thành thùng hoặc ván ngăn. Đây gọi là hiện tượng ong treo. Cuối đàn ong muốn bốc bay, bà con cũng có thể quan sát thấy trước khi bay khoảng từ 10 đến 15 ngày, ong Chúa sẽ giảm đẻ trứng, bụng nhỏ lại, để chuẩn bị cho chuyến bay. Ong thường bốc bay vào những ngày tạnh ráo khoảng từ 8 đến 16 giờ, nhưng chủ yếu là từ 9 đến 11 giờ, tuỳ theo thời tiết trong ngày. Đàn ong khi bốc bay phát ra tín hiệu rất huyên náo mà nhân dân ta thường ví là ầm ầm như ong vỡ tổ, ong Thợ ăn no mật chuôi ra khỏi tổ, chúng bay vòng vèo vài phút, sau đó đàn ong ùn ùn kéo ra bằng bất cứ chổ hở nào của thùng ong. Chúng bay qua bay lại nhằng nhịt, sau khi ong đã ra được quá nửa thì ong Chúa bay ra, ong cuốn lên cao dần và bay nhằng nhịt trên không trung một vài phút rồi bay đi luôn đến nơi ở mới ít khi dừng lại. Do ong trinh sát đã tìm được nơi ở mới từ trước đây cũng là điểm khác biệt với hiện tượng ong chia đàn tự nhiên.

4. Xử lý ong bốc bay

Trường hợp phát hiện ra đàn ong bắt đầu bay ra, thì nhanh chóng dùng đất ướt để bít lổ tổ lại. Trường hợp mà ong Chúa chưa ra, thì các con ong Thợ đã ra, nó sẽ quay về. Khi phát hiện đàn ong sắp bốc bay, nếu không kịp lấy nón hứng trước cửa tổ, thì bà con nhanh chóng lấy đất ướt, vít lổ tổ và những khe hở lại không cho ong bay ra. Nếu phát hiện kịp thời bà con có thể dùng nón bắt ong bay, hứng trước cửa tổ để thu toàn bộ đàn ong vào trong đó.

Nếu như cả đàn ong đã ra khỏi tổ, chúng ta phải nhanh chóng dùng đất hoặc là dùng nước tung lên phía đàn Ong hoặc là dùng que, cây sào mà ờ đầu buộc một cái giẻ, chúng ta khuấy ở vùng ong đậm đặc hơn, sau những tác động như vậy, ong thường để lại. Nếu phát hiện ong đã bay ra nhiều quá một nửa, có thể ong Chúa đã bay ra hoặc ong bắt đầu bay xa dần. Bà con dùng sào có quấn giẻ ở đầu khua vào chỗ có nhiều ong hoặc dùng nước té lên cao, dùng đất cát ném đón đầu ong sẽ hạ độ cao và đậu lại. Khi ong đã tụ xuống chỗ nào đó như cành cây, hiên nhà thì đợi cho ong tụ hẳn thành chùm rồi mới bắt trở lại, bà con lưu ý trong quá trình ong tụ không được dùng sào hoặc ném vào đàn ong đang tụ vì ong sẽ lại tiếp tục bay. Để bắt được đàn ong trở về chúng ta cần nón bắt ong bay và để an toàn cho việc bắt đàn ong bà con nên dùng nón nhằm phòng ong đốt. Khi đàn ong bốc bay tụ hẳn lại, bà con dùng nón bắt ong bay, vén màn và đặt cạnh nón vào chùm ong, cố lượn để gạt nhẹ chùm ong vào trong nón. Sau đó nhanh chóng túm vải màn, nhấc chóp lên cao, cho ong vào trong nón, sau khi ong tụ bà con cần vén màn và treo nón ong lên để số ong còn lại tụ hết vào trong nón. Chú ý khi chưa trùm màn, bà con phải thao tác thật nhẹ nhàng vì chỉ cần va nhẹ nón vào cây là ong lại bay ra, sau khi đã thu hết ong vào nón, bà con cần tiến hành buông màn, buộc giữ ong trong nón và sau đó treo ong vào những nơi mát mẻ. Tất cả các trường hợp đã bắt được ong trong nón đều phải treo vào những chỗ mát vào khoảng từ 5 đến 6 giờ tối, bà con mới ổn định ong trở lại, vì nếu ổn định sớm, chúng có thể bốc bay tiếp.

Sau khi đã treo bóng ong vào nơi bóng tối, mát mẻ, chúng ta cần ra ngay đàn ong đã bốc bay, để xem nguyên nhân dẫn đến đàn ong bị bốc bay. Bà con sẽ thấy những bánh tổ không có mật, chứng tỏ đàn ong này bốc bay do thiếu thức ăn, ngoài ra cũng có thể những bánh tổ này còn bị nhiễm sâu ăn sáp. Với những thùng ong của đàn bốc bay, chúng ta cần phải dọn dẹp bằng cách loại những bánh tổ ra và mang thùng vào nhà để rửa sạch sẽ, phơi khô, chuẩn bị thùng sạch, ngăn sạch cho việc xử lý đàn ong vào buổi chiều khoảng 5 đến 6 giờ. Bà con lưu ý là cần cho một cái thùng sạch và một ván ngăn, đồng thời bà con cần phải viện cho đàn ong bốc bay bắt được một hoặc hai cầu tuỳ thuộc ong bắt được và chúng ta nên chọn những cầu ong tiêu chuẩn, chọn từ đàn mạnh có nhộng và lấy cầu có mật để viện cho đàn ong, có như thế thì đàn ong mới nhanh chóng ổn định. Tuỳ số lượng ong bắt được mà bà con cần viện từ 1 đến 2 cầu ong. Lưu ý các cầu này phải được lấy từ những đàn ong tốt và đông quân. Sau đó nhanh chóng, vén màn, úp nón ong lên trên mặt cầu, gõ nhẹ trên nón để ong tụt xuống, nhanh chóng lấy nón ra khi ong chưa kịp bay lên và đậy nắp thùng lại, vì khi bốc bay, ong đều muốn rời chỗ ở cũ, cho nên bà con cần đặt thùng ong mới ở cách xa chỗ cũ.

Sau khi đổ ong vào thùng khoảng 10 phút ta cần kiểm tra đàn ong xem ong đã bám vào cầu chưa. Trường hợp mà ong chưa bám cầu thì ta cần phải nhanh chóng đuổi ong cho nó bám vào cầu.

Việc ong bám cầu, nhất là những cầu nhộng mới được viện vào sẽ giúp đàn ong có việc làm. Ong sẽ nuôi ấu trùng và nhanh chóng ổn định không bỏ tổ bốc bay. Sau khi đã ổn định đàn ong bốc bay, bà con cần phải cho ăn để đàn ong nhanh ổn định hơn. Bà con chú ý là cho ăn vào buổi tối, bà con đặt máng ăn ở bên trong thùng và cho ăn vào ban đêm để ong khỏi ăn cướp nhau, cho đàn ong bốc bay bắt được ăn nước đường pha theo tỷ lệ như sau: 1,5 kg đường và 1kg nước; lượng ăn là 100ml/cầu/tối và bà con cho ăn liên tục cho đến khi thấy có mật vít nắp. Ngày hôm sau, chúng ta cần kiểm tra xem là ong có ăn hết nước đường không và nhất là quan sát ở bên ngoài xem ong có đi làm không, thể hiện ong có mang phấn mang mật về không. Vào buổi trưa, bà con có thể quan sát xem ong có bài tiết hay không, nếu như chúng ta thấy ong đi ra vào mang phấn và nhất là buổi trưa ong bài tiết, chứng tỏ đàn ong đã bước đầu ổn định.

5. Đề phòng ong bốc bay

Bà con cần tác động các kỹ thuật như: Không được để ong đói bằng cách khi mùa hoa sắp hết, bà con không được khai thác mật, để cho ong có mật tự nhiên dự trữ. Nếu trường hợp đàn ong đói thì cần phải cho ong ăn nước đường với lượng như trên cho ăn vào buổi tối và 1 tháng thì đàn ong 3 cầu cho ăn 2 lần như vậy. Đàn ong chỉ ổn định khi trong tổ có đủ thức ăn dự trữ có các thế hệ con nối tiếp nhau ra đời. Vì vậy để phòng hiện tượng ong bỏ tổ bốc bay, bà con cần phải luôn giữ cho đàn ong dự trữ đủ lượng thức ăn bằng cách: Kết thúc quay mật đúng lúc, vòng mật cuối không quay hoặc chỉ quay tỉa, cần cho ong ăn no vào thời kỳ không có nguồn hoa vào tháng 1,2,7,8 và 9. Bà con cho ong ăn nước đường bổ sung như sau: nước đường pha theo tỷ lệ 1,5 kg đường và 1 kg nước, liều lượng ăn là 100ml/cầu/tối và cho ong ăn bổ sung 2 lần trong một tháng. Bà con cũng cần đề phòng và xử lý kịp thời bệnh ở ong, khi xử lý cần mạnh dạn loại bỏ các cầu bị bệnh nặng, đặt ong đúng cách ở những nơi yên tĩnh và không được kiểm tra, quấy đảo đàn ong quá nhiều, đặc biệt vào lúc nguồn hoa khan hiếm. Chú ý phòng trừ các bệnh dịch hại, kẻ thù của ong như chống kiến, bằng cách đặt thùng ong trên giá đỡ và giá đỡ được đặt trên các bát nước, cần bịt kín các khe hở của thùng ong để kiến dừng không chui được vào trong thùng gây hại cho đàn ong. Nếu phát hiện thấy ong rừng bà con cần dùng chổi đập chết nhất là những con đến đầu tiên vào buổi sáng. Trường hợp phát hiện thấy ong sắp bốc bay đàn ong không bám bánh tổ mà bám vào thành thùng thì bà con cần có biện pháp xử lý kịp thời, viện trợ cầu ong có đủ mật, phấn cho đàn ong có biểu hiện muốn bốc bay. Đồng thời loại những cầu cũ, cầu sâu ăn sáp đi nhằm mục đích để cho đàn ong nhanh ổn định các ong có thức ăn, giũ bỏ những cầu sâu làm loại hết được sâu và đồng thời là ong bám vào những cầu bà con vừa viện cho đàn ong. Việc làm này sẽ hạn chế được ong bốc bay, vì tuy có một cầu nhưng mà ong bám vào cầu này sẽ đông lên và ở trong đàn ong sẽ không có sâu ăn sáp nữa, cùng với việc viện cầu mới có đủ mật, phấn nhộng lấy từ đàn ong khoẻ và loại bỏ các cầu xấu. Bà con cũng cần nhốt Chúa của đàn ong có hiện tượng muốn bốc bay, vào buổi tối cho ong ăn bổ sung thêm nước đường giúp đàn ong ổn định, không bốc bay nữa. Ong bốc bay là một trong những hiện tượng gây tổn thất rất lớn cho người nuôi ong. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể phòng chống được hiện tượng này nếu bà con thực hiện tốt các biện pháp kỹ thuật trong nghề nuôi ong cũng như quản lý đàn ong một cách hợp lý.

 

 

 

 

 

THÀNH PHẦN DINH DƯỠNG CỦA MẬT ONG

 

1. Hàm lượng nước

Hàm lượng thủy phân nói chung trong mật Ong là 16% - 25%, mật Ong chín kỹ thì hàm lượng dưới 18%. Hàm lượng nước trong mật Ong càng ít thì chứng tỏ đẳng cấp chất lượng của mật Ong càng cao.

2. Hợp chất các bon hóa nước (tức là hợp chất đường)

Hợp chất đường trong mật Ong chiếm 70% - 80% trong đó đường hoa quả và Glucoza là chính, chiếm tổng giá trị đường là 80% - 90%. Ngoài ra còn có đường kép và đường đa tố như: đường mía, đường mạch nha, đường bông, hồ tinh, đường tùng tam v.v…

5.7

Lượng đường mía trong mật Ong khá ít không quá 5%, dựa vào yếu tố này có thể xác định làm căn cứ mật Ong có phải là giả hay không?

Trong mật Ong tỷ lệ đường Glucoza và đường hoa quả khác nhau phụ thuộc vào mật hoa khác nhau, cơ bản thì lượng đường hoa quả cao hơn Glucoza. Ngoài ra do đường hoa quả trong mật Ong ngọt hơn nhiều so với đường mía và Glucoza, cho nên nếu lọc mật Ong thành một độ đặc như nhau giữa các loại đường đó thì mật Ong nói chung vẫn ngọt hơn cả đường phèn có cùng nồng độ. Thông thường đường mía có độ ngọt 100, thì đường quả có độ ngọt 175, Glucoza là 74.

Sự hợp thành đường Glucoza trong mật Ong khác nhau quyết định chủ yếu ở nguồn gốc mật hoa. Chuyên gia Úc đã từng phân tích sự hợp thành của thành phần đường trong mật hoa, kết quả cho thấy: đường quả 48%, đường Glucoza: 40%, đường hạt bông 1%.

Do mật Ong là một loại nước đường có nồng độ cao, lượng nhiệt sản sinh ra rất cao, cứ 1000g mật Ong sinh ra lượng nhiệt 3280 calo, tạo thành một loại sản phẩm cực tốt cho tăng lực bổ khí. Thành phần trong mật Ong hầu như là đường đơn (gồm đường quả và Glucoza), vì vậy khi ăn mật Ong, trong đó Glucoza có thể được cơ thể hấp thụ trực tiếp, đường quả cũng sẽ chuyển hóa rất nhanh thành glucoza hấp thụ vào cơ thể, trực tiếp trở thành năng lượng của việc hoạt động gân cốt cơ thể.

3. Chất khoáng

Hàm lượng khoáng chất trong mật Ong thông thường là 0,04% - 0,06% gồm: sắt, đồng, kali, natri, thiếc, mangan, magiê, canxi v.v…mật đậm màu bao giờ cũng nhiều khoáng chất hơn mật nhạt màu. Lượng khoáng chất trong mật Ong tuy không cao, song với lượng khoáng chất ấy đã là rất hiếm thấy ở các loại thực phẩm khác rồi.

4. Độ chua (độ axit)

Tính chua trong mật Ong yếu, do độ ngọt của mật Ong cao, nên vị chua hầu như bị át đi, thường nếm bình thường khó phát hiện ra độ chua của nó.

Hiện nay, đã giám định được 16 loại chất tính chua trong mật Ong, phần lớn là axit hữu cơ như: vị chua của chanh, vị chua của táo, hổ phách, nho, sữa, axit amin v.v…nhưng cũng có  tính chất của axit vô cơ như: axit fotforic, axit clohydric v.v…


 

 
 
  
  
* Mời bạn góp ý nội dung bài viết. Chân thành cám ơn!
Kinh nghiệm về nuôi chim cảnh - Tập 2
Kinh nghiệm về nuôi chim cảnh - Tập 1
Kỹ thuật nuôi gà ác sinh sản
Một số giống gà thả vườn nuôi phổ biến
Kỹ thuật chăn nuôi gà thả vườn
MỘT SỐ BỆNH QUAN TRỌNG Ở BỒ CÂU NHẬP NỘI
Nuôi chim bồ câu Pháp - Mô hình làm giàu điển hình ở nông thôn
HƯỚNG DẪN CÁCH LÀM CHUỒNG NUÔI CHIM BỒ CÂU DẠNG CÔNG NGHIỆP
Kinh nghiệm mới nuôi một số giống Bồ câu
KỸ THUẬT NUÔI BỒ CÂU ĐẠT NĂNG SUẤT CAO
  
Liên Kết
Lượt truy cập


TRANG CHỦ

THÔNG BÁO

TIN TỨC

LIÊN HỆ

CSDL CÔNG NGHỆ VÀ THIẾT BỊ

 NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN

     THIẾT BỊ NÔNG THÔN

     CÔNG NGHỆ NÔNG THÔN

     PHIM KHOA HỌC - KỸ THUẬT

 NÔNG NGHIỆP ĐÔ THỊ

 CÔNG NGHỆ DOANH NGHIỆP

 TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

CHUYÊN ĐỀ

 CHUYÊN ĐỀ NÔNG NGHIỆP

 TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ PHÁT TRIỂN

 SÁNG CHẾ

VĂN BẢN PHÁP LUẬT

 SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

 THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

 BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

 CHÍNH PHỦ

Phiên bản Mobile Phiên bản Mobile Website

Facebook.com/techmartdanang.vn

Google+ Google+ ttttkhcndanang

Twitter Twitter @ttttkhcndanang

Twitter Kênh Youtube ttttkhcndanang


© TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ĐÀ NẴNG
Địa chỉ: 51A Lý Tự Trọng - Thành phố Đà Nẵng
Điện Thoại & Fax (+84) 236 3.898.133
Email: ttttkhcndanang@gmail.com; ttttkhcn@danang.gov.vn